X
تبلیغات
. - تربیت دینی کودکان در دوره پیش دبستانی
روشهای تربیت دینی در پیش دبستانی

1- تربیت دینی کودک پیش دبستانی از طریق بازی
پیامبر اسلام (ص) می‌فرماید: «من کان عنده صبی فلیتصاب له» «هر کس در نزدش کودکی است، باید رفتار‌های متناسب با کودک را انجام دهد و خود را به صورت هم‌بازی او درآ‌ورد.»
چون سر و کارت با کودک فتاد پس زبان کودکی باید گشاد
همه‌ی بچه‌ها، به ویژه بچه‌های خرد‌سال، با همه‌ی وجود بازی را دوست دارند و با دنایی از احساسات خوشایند و عواطف پاک ولطیف خواهان آن‌اند که با بزرگسالان محبوب، هم‌بازی شوند و در کنار آنان وجودشان از محبت سیراب شود و بر اعتماد به نفسشان افزوده گردد. از این رو، مربی می‌تواند آموزش مسایل دینی را با بازی همراه کند تا برای کودکان جذاب و دوست‌داشتنی گردد. (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1365)
بنابراین در دوره‌ی پیش از دبستان، هر قدر بتوانیم شیوه‌های تربیت دینی کودکان را با بازی و سرگرمی هم‌راه کنیم و جنبه‌ی اجبار و تحکم آن را کاهش دهیم، موفق‌تر خواهیم بود.
در سیره‌ی پیامبر(ص)، بزرگداشت کودکان و اهمیت دادن به بازی آن‌ها بسیار چشمگیر است؛ چنان که بزرگ معلم عالم بشری، سجده‌ی خویش را در نماز چنان طولانی می‌کند که نوادگان عزیزشان بازی‌ اسب‌سواری خویش را به پایان برسانند و چهارچوب نماز را وسیله‌ای برای انقطاع بازی اطفال قرار نمی‌دهد.
بازی، مناسب‌ترین روش تربیتی دوره‌ی پیش از دبستان است. وظیفه‌ی مربی است که کودک را با بازی‌های تازه‌ای که برای این دوره مناسب‌اند، آشنا کند. مربی باید وقتی کودک هم‌بازی ندارد، به طور پنهانی در بازی او شرکت کند. (شکوهی، 1363)
شرکت مربی یا والدین در بازی‌های کودکان و وارد کردن تعالیم دینی در خلال این بازی‌ها می‌تواند جذابیت تعالیم عالیه‌ی اسلام را صد چندان سازد. برای مثال بازی ایفای نقش اعضای خانواده، در حالی که مربی در نقش مادر است، برای نونهالان بسیار دوست‌داشتنی است. مربی می‌تواند در جریان این بازی اهمیت نماز و سر وقت خواندن آن را، بدین شکل گوشزد کند:
کودک1: مامان، من حالا از سماورم برایت یک چای می‌ریزم.
مادر: دستت درد نکند، من خیلی خسته‌ام و چای خیلی می‌چسبد.
کودک2: خوب، مامان حالا که خسته‌ای روی پای من بخواب تا برایت لالایی بگویم.
مادر: نه عزیزم، الآن ظهر است. صدای اذان را می‌شنوی؟ باید نماز بخوانم.
کودک1: مامان جون، حالا چایت را بخور و بخواب، بعداً نماز می‌خوانی.
مادر: نه پروانه جان، درست است که من خسته‌ام، اما اگر وضو بگیرم، خدای مهربان بسیار خوشحال می‌شود و مرا سرحال می‌کند و اگر به موقع نماز بخوانم، خدا دوستم خواهد داشت.
کودک2: مامان، می‌شود ما هم وضو بگیریم؟
مادر (با لبخند): البته عزیزانم. خدای مهربان بچه‌هایی را که وضو می‌گیرند خیلی دوست دارد.
مربی می‌تواند نحوه‌ی وضو گرفتن را به صورت نمایش و بازی به کودکان آموزش دهد و از کودکان بخواهد که آن‌ها نیز این کار را تکرار کنند. هم‌چنین مربیان می تواننداز بازی‌هایی که جنبه‌ی اتحاد و پیروزی، تعاون و همکاری و گذشت و فداکاری دارند، استفاده کنند. (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1365)

2- تربیت دینی کودکان از طریق ارائه‌ی الگو
کودکان همواره کنجکاوانه به محیط اطراف می‌نگرند و با توجه و دقت خاص رفتارهای کلامی و غیر کلامی بزرگترها، به خصوص پدر و مادر خود را در شرایط و موقعیت‌های مختلف مشاهده می‌کنند و از آن‌ها سرمشق بگیرند.
در فرایند شکل‌گیری شخصیت کودکان، بیش‌ترین نقش بر عهده‌ی الگوهای رفتاری است، چرا که یادگیری، اساس رفتار آدمی را تشکیل می‌دهد. یادگیری‌های غیر مستقیم، ضمنی یا مشاهده‌ای، پایدارترین و مؤثرترین یادگیری‌ها محسوب می‌شوند، به وی‍‍‍‍ژه در دوران پیش از دبستان، به دلیل تمایل فراوان کودکان به تقلید، اهمیت این روش‌ها مضاعف می‌شود.
خمیر مایه‌ی شخصیت کودکان در کانون خانواده شکل می‌گیرد و تقلید از رفتار والدین و دیگر اعضای خانواده از بارزترین ویژگی‌های سنین پیش دبستانی است. هر قدر الگوهای رفتاری در نظر کودکان از شخصیت محبوب‌تری برخوردار باشند، رفتارهای کلامی و غیر کلامی آن‌ها بیشتر مورد توجه کودکان قرار می‌گیرند. (افروز، 1372 ) به عبارت دیگر، همه‌ی آموخته‌ها، عادت‌ها، رفتارها و منش‌های ما ناشی از محیط است و در اثر وجود سرمشق‌ها، مربیان و یادگیری‌های مستقیم و غیر مستقیم پدید می‌آیند. اما آنچه در ادامه‌ی فرایند رشد شخصیت کودکان و تأثیر‌پذیری آن‌ها از الگوهای رفتاری بسیار حساس است، هماهنگی، همانندی و همراهی الگوها در رشد شخصیت و تثبیت معیارهایاخلاقی به هنگام ورود کودک به مدرسه می‌باشد. بنابراین لازم است والدین با هماهنگی و همراهی هم، خودشان الگوی عملی تربیت دینی باشند و علاوه بر آن بتوانند الگوهای مناسبی به کودکان ارائه دهند. ارائه‌ی الگو می‌تواند از طریق فرایندهایی که مورد علاقه کودکان است، صورت می‌گیرد؛ مثلاً ارائه‌ی الگو از طریق داستان گویی یا خواندن کتاب برای کودکان. حتی اگر والدین هیچ عمدی نداشته باشند، رفتار، کردار و گفتار آن‌ها بزرگترین وسیله‌ی تربیت دینی ایشان خواهد بود، زیرا چنانکه قبلاً اشاره کردیم، کودکان در سنین پیش از دبستان، علاقه‌مند و نیازمند به همانندسازی‌اند و مهمتین مرجع همانندسازی ایشان، والدین و مربیان می‌باشند. الگوهای بزرگسالی که با کودکان محشورند، به طور مستقیم و غیر مستقیم، خواسته و ناخواسته، در هر شرایط و موقعیتی که باشند، با رفتار خود به روند تکوین شخصیت کودکان جهت می‌دهند و آن را تقویت می‌کنند. از این روست که مهمترین عامل در برنامه‌های تربیتی کودکان پیش دبستانی، ویژگی‌های مطلوب والدین و مربیان است، زیرا کودکان از نظر عاطفی و احساسی به شدت متأثر می‌شوند و چگونگی اخلاق، رفتار و شخصیت اطرافیان بر باورها، بازخوردها و رفتارهای فردی و اجتماعی‌شان اثر می‌گذارد. به همین سبب لازم است برای تربیت دینی نونهالان، والدین و مربیان، رفتاری آمیخته با عطوفت، محبت و منطق و استواری داشته، متصف به صفات دینی باشند تا نونهالان را بدان‌ها ترغیب کنند.
علاوه بر ارائه‌ی الگوهای مناسب، استفاده از اصولی برای جذاب کردن روش‌های ارائه‌ی الگو می‌تواند کار‌ساز باشد. اگر الگوها را در قالب داستان‌های مصور و دارای رنگ آمیزی و نیز متن‌های شاد و مفرح ارائه کنیم، میزان جذب این الگوها، صددرصد بیشتر خواهد بود.

3- تربیت دینی کودکان از طریق خواندن شعر و متون آهنگین و شاد

از آن‌جا که شعر از صدای کلمات، ترکیبی موزون می‌سازد، کودکان از گوش دادن به آن لذت می‌برند. خردسالان را می‌توان با اشعار مخصوص آن‌ها، مانند شعرهای بسیاری از شاعران معاصر، آشنا کرد. گاه تکرار اینگونه اشعار به کودکان کمک می‌کند تا آن‌ها را بخاطر بسپارند.
شعر‌خوانی در کلاس، اغلب باعث علاقه‌مندی کودکان به صدای کلمات می‌شود. گاهی قیافه‌پردازی و تجانس حروف، توجه کودکانی را که تنها از صدای کلمات و طریقه‌ی جاری‌شدن صداها بر زبانشان لذت می‌برند، به خود جلب می‌کند.
کودکان را باید به بازی با کلمات تشویق کرد، اما قبل از آن باید به معلمان این هشدار داد که کودکان خردسال ممکن است بیش از اندازه به جناس‌سازی روی آورند. اشعار را باید با صدای بلند خواند تا قافیه و وزن آن واضح‌تر باشد. (اسپراک، ترجمه‌ی نظری‌نژاد، 1369 )
مربیان کودکان خردسال، اغلب شعر‌خوانی با بازی‌های انگشتی توأم می‌کنند. هر چند این نوع فعالیت‌ها معمولاً فاقد ارزش ادبی‌اند، ولی برای وقت‌گذارنی مفید به نظر می‌رسند و کودکان می‌توانند هنگام انتظار برای اتوبوس یا موارد مشابه دیگر، از آن بهره بگیرند. بازی‌های انگشتی که ریشه در کودکستان‌های فریبل دارند، در آموزش دوران اولیه‌ی کودکی، سنتی با ارزش به شمار می‌آیند. ( همان منبع )

در اینجا نمونه‌هایی از اشعار سرودهای کودکانه از نظر والدین گرامی می‌گذرد.




راه انبیاء

ای بچه‌ها، ای بچه‌ها
ای همه از گل بهترا
دست خدا با همه تون
با فریاد و همهمه تون
شعارتون امیده
پایان شب سپیده
راه خدا، راه ماست
راه خوب انبیاست
ما زیر ظلم نمی‌رویم
تن به ستم نمی‌دیم

نماز

هر آن‌کس با نماز است
همیشه سرفراز است
نماز آرد سعادت
دهد جان را طراوت
به هر جا و به هر کار
خدا را در نظر دار
مشو ای طفل عاقل
ز حق یک لحظه غافل
نماز، اساس دین است
مسلمانی در این است



در این قسمت به بررسی برخی از روش‌های تربیت دینی کودکان پیش دبستانی می‌پردازیم.

1- تربیت دینی کودک پیش دبستانی از طریق بازی
پیامبر اسلام (ص) می‌فرماید: «من کان عنده صبی فلیتصاب له» «هر کس در نزدش کودکی است، باید رفتار‌های متناسب با کودک را انجام دهد و خود را به صورت هم‌بازی او درآ‌ورد.»
چون سر و کارت با کودک فتاد پس زبان کودکی باید گشاد
همه‌ی بچه‌ها، به ویژه بچه‌های خرد‌سال، با همه‌ی وجود بازی را دوست دارند و با دنایی از احساسات خوشایند و عواطف پاک ولطیف خواهان آن‌اند که با بزرگسالان محبوب، هم‌بازی شوند و در کنار آنان وجودشان از محبت سیراب شود و بر اعتماد به نفسشان افزوده گردد. از این رو، مربی می‌تواند آموزش مسایل دینی را با بازی همراه کند تا برای کودکان جذاب و دوست‌داشتنی گردد. (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1365)
بنابراین در دوره‌ی پیش از دبستان، هر قدر بتوانیم شیوه‌های تربیت دینی کودکان را با بازی و سرگرمی هم‌راه کنیم و جنبه‌ی اجبار و تحکم آن را کاهش دهیم، موفق‌تر خواهیم بود.
در سیره‌ی پیامبر(ص)، بزرگداشت کودکان و اهمیت دادن به بازی آن‌ها بسیار چشمگیر است؛ چنان که بزرگ معلم عالم بشری، سجده‌ی خویش را در نماز چنان طولانی می‌کند که نوادگان عزیزشان بازی‌ اسب‌سواری خویش را به پایان برسانند و چهارچوب نماز را وسیله‌ای برای انقطاع بازی اطفال قرار نمی‌دهد.
بازی، مناسب‌ترین روش تربیتی دوره‌ی پیش از دبستان است. وظیفه‌ی مربی است که کودک را با بازی‌های تازه‌ای که برای این دوره مناسب‌اند، آشنا کند. مربی باید وقتی کودک هم‌بازی ندارد، به طور پنهانی در بازی او شرکت کند. (شکوهی، 1363)
شرکت مربی یا والدین در بازی‌های کودکان و وارد کردن تعالیم دینی در خلال این بازی‌ها می‌تواند جذابیت تعالیم عالیه‌ی اسلام را صد چندان سازد. برای مثال بازی ایفای نقش اعضای خانواده، در حالی که مربی در نقش مادر است، برای نونهالان بسیار دوست‌داشتنی است. مربی می‌تواند در جریان این بازی اهمیت نماز و سر وقت خواندن آن را، بدین شکل گوشزد کند:
کودک1: مامان، من حالا از سماورم برایت یک چای می‌ریزم.
مادر: دستت درد نکند، من خیلی خسته‌ام و چای خیلی می‌چسبد.
کودک2: خوب، مامان حالا که خسته‌ای روی پای من بخواب تا برایت لالایی بگویم.
مادر: نه عزیزم، الآن ظهر است. صدای اذان را می‌شنوی؟ باید نماز بخوانم.
کودک1: مامان جون، حالا چایت را بخور و بخواب، بعداً نماز می‌خوانی.
مادر: نه پروانه جان، درست است که من خسته‌ام، اما اگر وضو بگیرم، خدای مهربان بسیار خوشحال می‌شود و مرا سرحال می‌کند و اگر به موقع نماز بخوانم، خدا دوستم خواهد داشت.
کودک2: مامان، می‌شود ما هم وضو بگیریم؟
مادر (با لبخند): البته عزیزانم. خدای مهربان بچه‌هایی را که وضو می‌گیرند خیلی دوست دارد.
مربی می‌تواند نحوه‌ی وضو گرفتن را به صورت نمایش و بازی به کودکان آموزش دهد و از کودکان بخواهد که آن‌ها نیز این کار را تکرار کنند. هم‌چنین مربیان می تواننداز بازی‌هایی که جنبه‌ی اتحاد و پیروزی، تعاون و همکاری و گذشت و فداکاری دارند، استفاده کنند. (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، 1365)

2- تربیت دینی کودکان از طریق ارائه‌ی الگو
کودکان همواره کنجکاوانه به محیط اطراف می‌نگرند و با توجه و دقت خاص رفتارهای کلامی و غیر کلامی بزرگترها، به خصوص پدر و مادر خود را در شرایط و موقعیت‌های مختلف مشاهده می‌کنند و از آن‌ها سرمشق بگیرند.
در فرایند شکل‌گیری شخصیت کودکان، بیش‌ترین نقش بر عهده‌ی الگوهای رفتاری است، چرا که یادگیری، اساس رفتار آدمی را تشکیل می‌دهد. یادگیری‌های غیر مستقیم، ضمنی یا مشاهده‌ای، پایدارترین و مؤثرترین یادگیری‌ها محسوب می‌شوند، به وی‍‍‍‍ژه در دوران پیش از دبستان، به دلیل تمایل فراوان کودکان به تقلید، اهمیت این روش‌ها مضاعف می‌شود.
خمیر مایه‌ی شخصیت کودکان در کانون خانواده شکل می‌گیرد و تقلید از رفتار والدین و دیگر اعضای خانواده از بارزترین ویژگی‌های سنین پیش دبستانی است. هر قدر الگوهای رفتاری در نظر کودکان از شخصیت محبوب‌تری برخوردار باشند، رفتارهای کلامی و غیر کلامی آن‌ها بیشتر مورد توجه کودکان قرار می‌گیرند. (افروز، 1372 ) به عبارت دیگر، همه‌ی آموخته‌ها، عادت‌ها، رفتارها و منش‌های ما ناشی از محیط است و در اثر وجود سرمشق‌ها، مربیان و یادگیری‌های مستقیم و غیر مستقیم پدید می‌آیند. اما آنچه در ادامه‌ی فرایند رشد شخصیت کودکان و تأثیر‌پذیری آن‌ها از الگوهای رفتاری بسیار حساس است، هماهنگی، همانندی و همراهی الگوها در رشد شخصیت و تثبیت معیارهایاخلاقی به هنگام ورود کودک به مدرسه می‌باشد. بنابراین لازم است والدین با هماهنگی و همراهی هم، خودشان الگوی عملی تربیت دینی باشند و علاوه بر آن بتوانند الگوهای مناسبی به کودکان ارائه دهند. ارائه‌ی الگو می‌تواند از طریق فرایندهایی که مورد علاقه کودکان است، صورت می‌گیرد؛ مثلاً ارائه‌ی الگو از طریق داستان گویی یا خواندن کتاب برای کودکان. حتی اگر والدین هیچ عمدی نداشته باشند، رفتار، کردار و گفتار آن‌ها بزرگترین وسیله‌ی تربیت دینی ایشان خواهد بود، زیرا چنانکه قبلاً اشاره کردیم، کودکان در سنین پیش از دبستان، علاقه‌مند و نیازمند به همانندسازی‌اند و مهمتین مرجع همانندسازی ایشان، والدین و مربیان می‌باشند. الگوهای بزرگسالی که با کودکان محشورند، به طور مستقیم و غیر مستقیم، خواسته و ناخواسته، در هر شرایط و موقعیتی که باشند، با رفتار خود به روند تکوین شخصیت کودکان جهت می‌دهند و آن را تقویت می‌کنند. از این روست که مهمترین عامل در برنامه‌های تربیتی کودکان پیش دبستانی، ویژگی‌های مطلوب والدین و مربیان است، زیرا کودکان از نظر عاطفی و احساسی به شدت متأثر می‌شوند و چگونگی اخلاق، رفتار و شخصیت اطرافیان بر باورها، بازخوردها و رفتارهای فردی و اجتماعی‌شان اثر می‌گذارد. به همین سبب لازم است برای تربیت دینی نونهالان، والدین و مربیان، رفتاری آمیخته با عطوفت، محبت و منطق و استواری داشته، متصف به صفات دینی باشند تا نونهالان را بدان‌ها ترغیب کنند.
علاوه بر ارائه‌ی الگوهای مناسب، استفاده از اصولی برای جذاب کردن روش‌های ارائه‌ی الگو می‌تواند کار‌ساز باشد. اگر الگوها را در قالب داستان‌های مصور و دارای رنگ آمیزی و نیز متن‌های شاد و مفرح ارائه کنیم، میزان جذب این الگوها، صددرصد بیشتر خواهد بود.

3- تربیت دینی کودکان از طریق خواندن شعر و متون آهنگین و شاد

از آن‌جا که شعر از صدای کلمات، ترکیبی موزون می‌سازد، کودکان از گوش دادن به آن لذت می‌برند. خردسالان را می‌توان با اشعار مخصوص آن‌ها، مانند شعرهای بسیاری از شاعران معاصر، آشنا کرد. گاه تکرار اینگونه اشعار به کودکان کمک می‌کند تا آن‌ها را بخاطر بسپارند.
شعر‌خوانی در کلاس، اغلب باعث علاقه‌مندی کودکان به صدای کلمات می‌شود. گاهی قیافه‌پردازی و تجانس حروف، توجه کودکانی را که تنها از صدای کلمات و طریقه‌ی جاری‌شدن صداها بر زبانشان لذت می‌برند، به خود جلب می‌کند.
کودکان را باید به بازی با کلمات تشویق کرد، اما قبل از آن باید به معلمان این هشدار داد که کودکان خردسال ممکن است بیش از اندازه به جناس‌سازی روی آورند. اشعار را باید با صدای بلند خواند تا قافیه و وزن آن واضح‌تر باشد. (اسپراک، ترجمه‌ی نظری‌نژاد، 1369 )
مربیان کودکان خردسال، اغلب شعر‌خوانی با بازی‌های انگشتی توأم می‌کنند. هر چند این نوع فعالیت‌ها معمولاً فاقد ارزش ادبی‌اند، ولی برای وقت‌گذارنی مفید به نظر می‌رسند و کودکان می‌توانند هنگام انتظار برای اتوبوس یا موارد مشابه دیگر، از آن بهره بگیرند. بازی‌های انگشتی که ریشه در کودکستان‌های فریبل دارند، در آموزش دوران اولیه‌ی کودکی، سنتی با ارزش به شمار می‌آیند. ( همان منبع )


 

+ نوشته شده در  جمعه 2 بهمن1388ساعت 9:16 بعد از ظهر  توسط بی نام  | 

 
...